"Bij Bitcoins ontbreekt iets."

Is Bitcoin wel een goed voorbeeld van een Blockchain toepassing?

Een paar maanden geleden vroeg ik me af: moet ik Bitcoins aanschaffen?
 Eigenlijk vond ik Bitcoins maar een ongrijpbaar fenomeen. De achterliggende blockchain techniek, daar geloof ik wel in, maar bij de Bitcoin mis ik iets. Door er vanuit een waardeketen-perspectief naar te kijken werd me snel duidelijk wat er mist. 

Vertrouwen is de basis

De basis voor een blockchain-toepassing is vertrouwen. Vertrouwen in het proces, de manier waarop een nieuw block in een blockchain tot stand komt, maar ook vertrouwen in het resultaat, de inhoud van nieuwe ‘blocks’. Of het nou gaat om:

•    een register voor concertkaartjes (dj Hardwell gebruikt daar sinds 2016 blockchain voor), 
•    om vastgoed (het Kadaster zou haar register prima in een blockchain omgeving kunnen onderbrengen) 
•    of om Bitcoins,

er is ook vertrouwen nodig in de intrinsieke waarde van datgene wat in de blockchain wordt bijgehouden. Geeft mijn concertkaartje in de Hardwell-blockchain straks echt toegang tot het concert dat ik wil meemaken? Staat de registratie in de kadaster-blockchain echt voor het aantoonbare bezit van een stukje Nederland? En vertegenwoordigen mijn geregistreerde Bitcoins in de toekomst ook echt een bepaalde waarde?

Hoe zit dat met Bitcoins?

Het vertrouwen in Bitcoins staat op een aantal manieren onder druk. Want: 
•    op welke manier wordt de waarde van een Bitcoin bepaald?
•    en wat gebeurt er als er iets misgaat (Bitcoins die ‘verdwijnen’)?

Het eerste voorbeeld is belangrijk voor het vertrouwen, maar heeft niet direct met de aard van Blockchain te maken. Eenzelfde vraag kun je stellen voor de waarde van kunstobjecten en in feite ook voor de diverse ‘currencies’ in de wereld.

Voor het vertrouwen in de Bitcoin is de vraag wel essentieel en dat het mechanisme achter de waardebepaling van Bitcoins op dit moment nogal ongrijpbaar is, helpt daar niet bij. Het tweede probleem is structureler en vormt de echte reden voor mijn ongemakkelijke gevoel bij Bitcoins.
 

Vertrouwen en aansprakelijkheid

Bitcoins kunnen niet verdwijnen, daar zorgt de blockchain techniek voor. Maar Bitcoins vertegenwoordigen een waarde en hebben bepaalde eigenschappen, die maken dat mensen ze willen hebben. En dus zal er mee gerommeld gaan worden, net als dat met onze euro’s gebeurt. 

Blockchain biedt allerlei mechanismen om dat te voorkomen, maar ga er maar vanuit dat er altijd manieren gevonden worden (bedoeld en onbedoeld). Bij Bitcoin hebben we daarvan al de nodige voorbeelden langs zien komen.

De zwakke punten liggen vaak bij de systeemgrenzen, maar ook bij vraagstukken met betrekking tot kwaliteit en continuïteit.

Je kunt niet van ‘eenvoudige’ gebruikers verwachten, dat ze overzien wat er allemaal mis kan gaan en wat hun rol daarin is. Dát er dingen mis gaan is niet het probleem, dat gebeurt met allerlei waarde-objecten en is van alle tijden. De kernvraag is: kan ik als eenvoudige gebruiker ergens op terug vallen als er iets fout gaat? Is er iemand aanspreekbaar?
Bij Bitcoins lijkt dat niet mogelijk.

Bitcoins, services en waardeketens

Vanuit een waardeketen-perspectief ontbreekt er iets essentieels bij Bitcoins. Een bank levert bancaire diensten aan haar klanten, waaronder een betaalservice en een bewaarservice. Daarvoor heeft de bank services gedefinieerd en waardeketens ingeregeld. Die beginnen met een heldere en eenduidige beschrijving van de geboden service richting klant, inclusief bijbehorende voorwaarden en servicelevels. Klant en bank hebben een overeenkomst, waarmee een wederzijds commitment is ontstaan. De bank is daarin verantwoordelijk voor (de kwaliteit van) de services en dus ook aanspreekbaar als er bij voorbeeld geld zou zoekraken bij een betaling of op een rekening.

Wat zijn de services in relatie tot Bitcoins? Is er eigenlijk wel sprake van services? Wat zijn die services dan en wie levert ze aan wie? Is er een partij verantwoordelijk (accountable), die aangesproken kan worden door haar klanten als er problemen zijn? Als er bijvoorbeeld Bitcoins verdwijnen of onbereikbaar zijn geworden?

Waardeketens en accountabilities

In mijn eerste blog heb ik globaal aangegeven hoe we waardeketens kunnen gebruiken om overzicht en samenhang te creëren. Door naar Bitcoin te kijken in termen van waardeketens en in die ketens geleverde services, wordt snel duidelijk waar de schoen wringt. 

Mijn overtuiging is dat blockchain-toepassingen, die de basisverantwoordelijkheden (accountabilities) en aansprakelijkheden niet goed duidelijk weten te maken en weten te regelen, het uiteindelijk niet redden. Dat geldt zeker als die toepassingen gericht zijn op bredere doelgroepen, waarbij je van de individuele deelnemers niet mag verwachten dat ze het inzicht en overzicht hebben om risico’s zelf in te schatten en te dragen.

 Er zijn diverse ontwikkelingen gaande om dergelijke problemen op te lossen. Zo wordt er gewerkt aan extra wet- en regelgeving en toezichthouders en zijn er meer private varianten van blockchain toepassingen ontwikkeld, waarbij accountable partijen daadwerkelijk services bieden en verantwoordelijkheid nemen.

Blockchain services

Rondom blockchain toepassingen zijn services en waardeketens op diverse niveaus relevant:

  • Services voor het beschikbaar stellen en houden van een operationele blockchain omgeving (infrastructuur);
  • Services voor het inrichten en onderhouden van een specifieke toepassing op die blockchain (bijvoorbeeld de concertkaartjes, ook voor steeds weer nieuwe concerten);
  • Services voor het uitvoeren van een transactie (het toevoegen van een nieuw ‘block’ aan de blockchain, het overdragen van een concertkaartje);
  • Services voor het raadplegen van de blockchain of delen daarvan (denk ook aan wet- en regelgeving zoals privacy en het recht om vergeten te worden);
  • Services voor het leveren van overzichten en rapportages, bij voorbeeld voor klanten of toezichthouders;

Bij het definiëren van deze services moet duidelijk worden waar een serviceprovider op kan worden aangesproken en waarop niet. Een potentiële klant kan dan besluiten of hij die service wil gebruiken of niet.

Heb jij vertrouwen in blockchain en bitcoin?

Van de blockchain-technologie gaan we nog veel plezier beleven. Maar toepassingen voor bredere doelgroepen, die onvoldoende rekening houden met serviceverlening en accountability vraagstukken, gaan het volgens mij op termijn niet overleven.
Zolang de koers hoog is en het aantal incidenten beperkt blijft, zal de Bitcoin in de huidige vorm nog wel even bestaan. Misschien had ik ze dus toch moeten aanschaffen!

Wil jij meer weten over blockchain (toepassingen) of wil je er jouw mening over kwijt? Neem dan contact op via onderstaande gegevens.